Organizujemy warsztaty dotyczące archiwizacji danych jakościowych.
 

Proponowane tematy:

1. Prezentacja Archiwum Danych Jakościowych przy IFiS PAN.

2. Po co nam dane jakościowe? (Co można z nimi robić, do czego są przydatne?).

3. Jak archiwizować dane jakościowe?

4. Prezentacja i przykłady wykorzystania  wybranych kolekcji.


Jeśli jesteście Państwo zainteresowani, prosimy o kontakt na adres: adj@ifispan.waw.pl

 

Podstawowym celem uruchomienia nowoczesnego „aktywnego” Archiwum Danych Jakościowych, jest zebranie, digitalizacja i archiwizacja w formie cyfrowej zbiorów danych pochodzących z badań szeroko rozumianych nauk społecznych. Obecnie wiele z tych danych (choć jeszcze dostępnych) zagrożonych jest rozproszeniem, zaginięciem lub zniszczeniem. Dlatego najważniejszym zadaniem Archiwum jest obecnie zapobieganie utracie najcenniejszych danych.

Dane jakościowe w naukach społecznych, zwłaszcza te zbierane w ważnych w danej dyscyplinie i szerzej zakrojonych projektach badawczych, po kilku, kilkunastu, kilkudziesięciu latach nie przestając być „danymi” stają się źródłami historycznymi. Dopuszczenie do ich zniszczenia oznaczałoby nie tylko stratę poznawczą, naukową, ale też nierzadko stratę kulturową – stratę dziedzictwa polskiej kultury. Giną bowiem bezpowrotnie zapisy indywidualnych (i zbiorowych) doświadczeń, zapisy stanów świadomości, sposobów myślenia, mówienia, odczytywania i interpretowania świata. Jest to strata nieodwracalna.

Archiwum ma też inne zadania. Gdy badamy rzeczywistość społeczną poprzez zastosowanie algorytmów pozytywistycznych (badania ilościowe), musimy ściśle trzymać się metody. To, co w badaniach ilościowych jest „grzechem śmiertelnym” (zaniechanie, zlekceważenie algorytmu, subiektywizm), w badaniach jakościowych (choć niereprezentatywnych) jest przywilejem. Interpretacje i reanalizy można mnożyć, a każda jest „prawomocna”. Dane jakościowe są bowiem zawsze „nadmiarowe” – nadają się do wielokrotnej i wielorakiej analizy i interpretacji. Każda interpretacja jest tylko jedną z możliwych i otwiera drogę kolejnej. Dlatego tym bardziej konieczna wydaje się jawność warsztatu metodologicznego, o którą tak silnie upominał się Stanisław Ossowski.  W badaniach ilościowych trzeba krótkich rzeczowych uzasadnień, zaś badacz jakościowy koniecznie musi zdać drobiazgowo sprawę, co do używanych narzędzi, liczby przypadków i wszystkich możliwych „okoliczności” badania, nierzadko łącznie z metainterpretacją własnego stanu emocji.

Nowoczesna archiwizacja danych jakościowych pozwala powrócić do tych samych badanych (najczęstszą metodą badań jakościowych jest wywiad), tych samych miejsc, z takimi samymi lub podobnymi pytaniami badawczymi. Mówiąc prościej – pozwala realizować jakościowe badania panelowe. Możliwość wydobycie zmienności (albo stałości) w czasie, procesualnego charakteru badanych zjawisk (tym „zjawiskiem” może być nawet społeczna tożsamość jednostki), ich historycznego wymiaru, ogromnie zwiększa potencjał i wartość danych jakościowych. Trzeba mocno podkreślić, że archiwizacja danych jakościowych daje niezwykły potencjał edukacyjny, znakomicie poprawia (może poprawiać) jakość akademickiego nauczenia socjologii czy innych nauk społecznych. Chodzi nie tylko o kursy metodologii, ale różne problemowe seminaria badawcze. Wykorzystanie na takich zajęciach zarchiwizowanych danych z rzeczywistych (i ważnych) badań jest znakomitym uzupełnieniem wiedzy podręcznikowej. Badania społeczne to praktyka – warto się jej uczyć w sposób (także) praktyczny. Przed popełnieniem własnych błędów warto uczyć się na błędach – ale i trafnych wyborach – poprzedników. To zresztą nie dotyczy tylko etapu konceptualizacji i realizacji badań – także analizy zebranych materiałów.

Zgromadzenie i digitalizacja takich materiałów służyć ma nie tylko ich utrwaleniu i ocaleniu, ale przede wszystkim stanowić ma podstawę do pogłębionej refleksji historyczno-metodologicznej. Możliwość przyjrzenia się narzędziom, sposobowi zbierania danych, strategiom pracy w terenie, doborowi przypadków, daje bowiem istotny wgląd w historię i rozwój metody i samej dyscypliny, skłaniając niekiedy do zupełnie nowego o niej myślenia. Śledzić można na ich podstawie wzajemne wpływy, modyfikacje, zmiany, ale też trwanie i międzypokoleniowy przekaz określonego warsztatu pracy, który w gotowych już opracowaniach opisywany jest najczęściej zdawkowo, bez wdawania się w szczegóły.

Archiwum Danych Jakościowych afiliowane jest przy Instytucie Filozofii i Socjologii Polskiej Akademii Nauk.

Finansowanie: Narodowy Program Rozwoju Humanistyki (projekt nr 11H 12 0305 81).